Polska architektura okresu międzywojennego

Po wielkich zniszczeniach jakie nastąpiły w Polsce po I Wojnie Światowej odbudowa państwa została zahamowana. Nie dopuszczono do większych reform społecznych ponadto doszło do wielkiego kryzysu gospodarczego przez co do 1933r. budownictwo niemal zamarło. Dopiero po kryzysie ożywił się ruch budowlany (można więc rozróżnić dwa etapy: okres po wojnie oraz okres po kryzysie).

W środowisku architektonicznym prowadzone są studia nad nowymi rozwiązaniami miast i osiedli. Organizowane są konkursy, wystawy i ukazują się publikacje. W urbanistyce powstają osiedla (zwane koloniami) o luźnej zabudowie z dużymi przestrzeniami zielonymi między blokami np. Staszica w Warszawie.

W architekturze podkreśla się cechy „rodzime” (formy dworkowe) wyrażone powrotem do tak zwanego stylu Stanisława Augusta, klasycyzmu końca XVIII oraz do renesansu polskiego. W licznie powstających budynkach użyteczności publicznej oraz w budynkach mieszkalnych stosowane są elementy takie jak: wysokie dachy i attyki, kolumnady, pilastry, tympanony, portale i obramowania okien, boniowania parterów i narożników. Architektura tego okresu jest niejednorodna. Występują formy historycznego romantyzmu oraz kontynuacja form secesyjnych wykorzystujących uproszczenia i geometryzacje przy szerokim stosowaniu motywów sztuki ludowej, co szczególnie można zaobserwować w Krakowie. Równocześnie można zaobserwować dążenie do odrzucania elementów eklektycznych na rzecz podkreślenia konstrukcji i uproszczeniu formy.

Bank Rolny arch. M. Lalewicz

Arch. Marian Lalewicz reprezentuje styl klasycyzujący. Przykładem są tutaj Warszawskie budynki jak gmach dyrekcji Kolei, gmach Banku Rolnego. W gmachu Instytutu Geologicznego w Warszawie Lalewicz zastosował attykę oraz arkadowe dziedzińce wewnętrzne. Inni architekci również chętnie stosowali klasycystyczne formy. Można tutaj wymienić obiekty takie jak: Dom Akademicki w Poznaniu (arch. R. Sławski),  Hotel Polonia w Poznaniu (arch. J. Tuszowski), Teatr w Kaliszu (arch. Cz. Przybylski). Bardziej w kierunku modernizmu posunięte zostały budynki jak gmach Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Warszawie (zamiast kolumn zastosowano pylony) oraz gmach Wyższej Szkoły Handlowej w Poznaniu.

Podobny obraz
Dziedziniec gmachu MWRiOP

Z kolei arch. Jan Witkiewicz reprezentuje kierunek konstruktywizmu. W budynkach Wyższej Szkoły Handlowej i Biblioteki Narodowej w Warszawie, wyodrębnia pionowe nośne elementy konstrukcyjne a pomiędzy nimi duże powierzchnie okien. Ponadto Witkiewicz zastosował fakturę niestosowaną dotąd a mianowicie żwirowy beton znajdujący się w cokole. Wydobycie i podkreślanie pionowych elementów stało się dość często stosowane. Czasami system pionowych elementów przechodzi w dekoracyjny rytm.

W 1925 zaczyna wzbierać na sile nowy nurt zrywający z wystrojem historycznym i tradycyjnym kształtowaniem zarówno planów jak i bryły budynku. Większą uwagę poświęca się konstrukcji (starając się ją podkreślać) oraz racjonalnemu rozwiązaniu funkcji. W architekturze mieszkaniowej pojawiają się mieszkania typu galeriowego jednak zdecydowana większość to budynki w zabudowie szeregowej jako indywidualne kamienice czynszowe. Nieco innym ciekawym przykładem są domy zaprojektowane na Alei Przyjaciół w Warszawie przez J. Żurawskiego o konstrukcji żelbetowej, której słupy zostały cofnięte w stosunku do lica ścian zewnętrznych. Zabieg ten umożliwił zastosowanie lżejszej, przeszklonej ściany. Postępem w architekturze było również zastosowanie elewacji z cegły cementowej. Odrzucono elementy zdobnicze na rzecz faktury i prowadzono dalsze poszukiwania w zakresie stosowania materiałów jak  płytki ceramiczne i kamienne oraz tynki szlachetne. Przejawem nowoczesności stają się szerokie poziome okna oraz wypchnięte na zewnątrz klatki przeszklone pionowymi oknami biegnącymi przez całą wysokość elewacji.

Nie można nie wspomnieć o pierwszych wysokościowcach w Warszawie. Są to gmach Towarzystwa Asekuracyjnego oraz gmach Towarzystwa Ubezpieczeń Wzajemnych o uproszczonych klasycyzujących formach.

Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych Warszawa

W budownictwie sakralnym dominujące są trendy tradycyjne nawiązujące do barokowych lub romańskich, oraz formy bardziej nowatorskie podkreślające żelbetową konstrukcje. Osiągnięcia w zakresie funkcji i układów przestrzennych reprezentują sanatoria np. w Otwocku, Istebnej, Żegiestowie. Sukcesem okazał się również pawilon polski na wystawie w Paryżu w 1937r., architektów S. Brukarskiego i B. Pniewskiego, składający się z dużej rotundy i przeszklonych pawilonów, całość zaś została osadzona w kompozycji ogrodowej.

Pawilon Polski 1937

 

mgr inż. arch. Beata Pałdia
Pracownia Projektowa Architekturai
www.architekturai.com

Zostań ze mną na dłużej 🙂
Subskrybuj bloga,
obserwuj na facebooku najnowsze posty lub
zobacz relacje zza kulis pracowni, na instagramie.
Do zobaczenia 🙂

___________________________________________________________________________________________
źródło: Zachwatowicz Jan, Architektura Polska, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1966r.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s